Exproof Nedir?

Petrol ve gaz, kimya, boya, ilaç, enerji ve benzeri endüstrilerde yanıcı gaz, buhar veya tozların bulunabileceği ortamlar vardır. Bu ortamlarda kullanılan ekipmanların bir kıvılcım veya yüksek sıcaklık gibi bir tutuşturma kaynağı oluşturma riski kontrol altına alınmalıdır.

Bu nedenle belirli ekipmanlar patlayıcı ortamlarda kullanıma uygun koruma özellikleri ve sertifikasyonlarla seçilir. Piyasada bu ekipmanlar genel olarak “Exproof” veya “Ex” ekipman olarak ifade edilir. ATEX, patlayıcı ortamlarda kullanılacak ekipman ve koruyucu sistemlere ilişkin Avrupa Birliği mevzuat çerçevesinin temelini oluşturur.

Exproof Ne Demektir?

Exproof, basit şekilde patlayıcı atmosferde tutuşturma riskini azaltacak şekilde tasarlanmış veya korunmuş ekipmanı ifade eder.

Patlayıcı atmosfer; yanıcı gaz, buhar, sis veya tozun hava ile belirli koşullarda tutuşabilir bir karışım oluşturmasıyla meydana gelebilir.

Buradaki amaç yalnızca ekipmanın “patlamaya dayanıklı” olması değildir. Kullanılan koruma yöntemi, ekipmanın elektriksel ve termal özellikleri ve kurulacağı ortamın sınıflandırması birlikte değerlendirilir.

Zone 0, Zone 1 ve Zone 2 Nedir?

Gaz ve buhar bulunan tehlikeli alanlarda kullanılan temel sınıflandırmalardan biri Zone sistemidir.

Zone 0: Patlayıcı gaz atmosferinin sürekli, uzun süreli veya sık sık bulunabileceği alan.

Zone 1: Normal çalışma sırasında zaman zaman patlayıcı atmosfer oluşmasının muhtemel olduğu alan.

Zone 2: Normal çalışma sırasında patlayıcı atmosfer oluşmasının beklenmediği, ancak oluşması halinde kısa süre devam edebileceği alan.

Tozlu ortamlar için ise Zone 20, Zone 21 ve Zone 22 kullanılır.

Ekipman seçerken tesisin belirlediği Zone sınıfı ile ekipmanın koruma seviyesi birbiriyle uyumlu olmalıdır. Örneğin IECEx sınıflandırmasında Zone 0 için Ga, Zone 1 için Gb veya Ga, Zone 2 için ise Gc, Gb veya Ga seviyeleri kullanılabilir.

Ex d, Ex e, Ex i Ne Anlama Gelir?

Ekipman üzerinde görülen Ex d, Ex e, Ex i gibi ifadeler, kullanılan patlamadan korunma yöntemini belirtir.

Ex d – Alev Sızdırmaz Muhafaza Ekipman, olası bir iç patlamanın çevredeki patlayıcı atmosfere yayılmasını önleyecek şekilde tasarlanmış muhafaza prensibine dayanır.

Ex e – Artırılmış Emniyet Normal çalışma sırasında kıvılcım veya aşırı sıcaklık oluşmasını önlemek amacıyla ekipmanın elektriksel ve mekanik yapısına ilave güvenlik önlemleri uygulanır.

Ex i – Kendinden Emniyetli Elektrik devresindeki enerji, patlayıcı atmosferi tutuşturabilecek seviyenin altında tutulur. Özellikle sensör, transmitter ve benzeri düşük enerjili devrelerde yaygın olarak kullanılır.

Bu ifadeler birbirinin alternatifi değildir. Ekipmanın kullanım alanına ve tesisin gereksinimlerine göre uygun koruma yöntemi seçilir.

Vana ve Aktüatörlerde Exproof Nasıl Değerlendirilir?

Bir vana grubunda yalnızca aktüatöre bakmak yeterli değildir.

Örneğin pnömatik bir vana grubunda:

• Pnömatik aktüatör
• Solenoid valf
• Sensör box / limit switch
• Pozisyoner
• Kablo rakorları
• Elektrik bağlantıları

gibi komponentler bulunabilir.

Elektrikli komponentlerin her birinin kullanılacağı tehlikeli alanın gereksinimlerine uygunluğu ayrıca kontrol edilmelidir.

“Aktüatör Exproof ise komple vana grubu Exproof’tur.” şeklinde düşünmek doğru değildir.

Ekipmanın uygunluğu; Zone, gaz/toz grubu, sıcaklık sınıfı, EPL ve kullanılan koruma yöntemi gibi bilgiler birlikte değerlendirilerek belirlenir. IECEx, ekipman seçiminde Zone/EPL yanında gaz veya toz grubu, sıcaklık sınıfı ve ortam sıcaklığı gibi bilgilerin de dikkate alınmasını belirtir.

Ekipman Etiketinde Nelere Bakılır?

Ex ekipmanlarda ürünün uygunluğunu değerlendirmek için üzerindeki Ex işaretlemesi ve sertifikasyon bilgileri kontrol edilmelidir.

Örneğin bir ekipman üzerinde Zone, gaz grubu, sıcaklık sınıfı, EPL veya koruma yöntemi hakkında bilgiler bulunabilir.

Bu nedenle yalnızca:

“Bu ürün Exproof mu?”

diye sormak yerine;

“Hangi Zone için, hangi gaz/toz grubu ve hangi sıcaklık sınıfı için uygun?”

sorusunun cevaplanması gerekir.

IECEx sisteminde sertifikalı ekipmanlar bağımsız değerlendirme ve test süreçlerinden geçirilerek ilgili standartlara uygunluk açısından değerlendirilir.

Exproof Ekipman Seçiminde Temel Kontrol

Bir vana–aktüatör grubu için seçim yapılırken genel olarak şu bilgiler belirlenmelidir:

1. Tehlikeli alan sınıfı → Zone 0 / 1 / 2 veya Zone 20 / 21 / 22

2. Ortam tipi → Gaz / buhar veya toz

3. Gaz veya toz grubu → Uygulamaya uygun grup

4. Sıcaklık sınıfı → Ekipmanın yüzey sıcaklığı sınırı

5. EPL / koruma seviyesi → Bölgeyle uyumlu olmalı

6. Koruma yöntemi → Ex d, Ex e, Ex i vb.

7. Komponentlerin tamamı → Solenoid, sensör, pozisyoner, rakor ve diğer elektrikli ekipmanlar ayrıca kontrol edilmeli.

ACC ile Exproof Vana ve Aktüatör Çözümleri

Patlayıcı ortam uygulamalarında doğru ürün seçimi yalnızca vana veya aktüatör seçmekten ibaret değildir. Vana, aktüatör ve proses kontrol aksesuarlarının birlikte değerlendirilmesi gerekir.

ACC Process olarak uygulamanın çalışma koşullarını, vana ve aktüatör gereksinimlerini ve kullanılacak proses kontrol ekipmanlarını birlikte değerlendirerek vana–aktüatör grubu ve aksesuar seçiminde teknik destek sağlıyoruz.

Özellikle solenoid valf, sensör box, pozisyoner, braket, kaplin ve diğer montaj ekipmanlarının vana–aktüatör grubu ile birlikte değerlendirilmesi, sahada uyumlu ve güvenilir bir çözüm oluşturulması açısından önemlidir.

Doğru Ex seçimi, yalnızca “Exproof ürün” seçmek değil; ekipmanı kullanılacağı ortamın gereksinimleriyle doğru şekilde eşleştirmektir.